Tworzenie streszczeń to prawdopodobnie najczęściej stosowana technika nauki w szkole średniej. Robi to niemal każdy uczeń, zaleca to niemal każdy nauczyciel. Jednak badania naukowe nad technikami uczenia się pokazują zaskakujący wniosek: streszczanie wypada stosunkowo słabo pod względem efektywności. Fiszki i aktywne przypominanie informacji wypadają znacznie lepiej. Jak to możliwe?

Problem ze streszczaniem

Streszczanie daje poczucie produktywności. Aktywnie zajmujesz się materiałem, piszesz, patrzysz na swoje notatki. Ale to poczucie produktywności jest mylące. Podczas streszczania zajmujesz się przede wszystkim rozpoznawaniem: widzisz informacje, uznajesz je za znajome i przepisujesz je. To coś fundamentalnie innego niż zapamiętywanie.

Prawdziwym problemem jest to, że streszczanie wymaga niewielkiego wysiłku poznawczego: nie musisz naprawdę wydobywać informacji z pamięci, ponieważ masz je dosłownie przed oczami. A właśnie to wydobywanie informacji jest tym, co zakotwicza wiedzę w pamięci długotrwałej.

Dlaczego fiszki są skuteczniejsze

Fiszki działają na fundamentalnie innej zasadzie. Widzisz przód (pojęcie) i musisz samodzielnie wydobyć z pamięci tył (wyjaśnienie). To wydobywanie, znane również jako trening przypominania (retrieval practice) lub aktywne przypominanie, jest naukowo udowodnione jako jedna z najpotężniejszych istniejących strategii uczenia się.

Ponadto fiszki zapewniają bezpośrednią informację zwrotną: od razu wiesz, czy odpowiedziałeś dobrze, czy źle. Karty, które znasz, odkładasz. Karty, z którymi masz problem, wracają. W ten sposób automatycznie poświęcasz więcej czasu na materiał, którego jeszcze nie opanowałeś.

Kiedy streszczanie jest przydatne?

Streszczanie nie jest bezcelowe, ale musi znaleźć się w odpowiednim miejscu procesu uczenia się. Jako pierwszy krok w przetwarzaniu nowego materiału streszczanie jest wartościowe: zmusza cię do zidentyfikowania głównych punktów i sformułowania ich własnymi słowami. Takie streszczenie wykorzystujesz następnie jako bazę do fiszek lub samodzielnego sprawdzania wiedzy.

Streszczanie jako czynność edukacyjna tuż przed sprawdzianem jest mniej efektywne. W tym momencie lepiej aktywnie ćwiczyć z materiałem niż pasywnie go czytać.

Połącz obie metody, aby uzyskać najlepszy wynik

Idealne podejście do przygotowania się do sprawdzianu w szkole średniej: zacznij od zwięzłego streszczenia materiału (przetwarzanie nowych treści), następnie zrób fiszki z kluczowymi pojęciami (ćwiczenie aktywnego przypominania) i zakończ testem próbnym lub samodzielnym odpytywaniem (testowanie wyników). Te trzy kroki razem wzięte są znacznie skuteczniejsze niż trzykrotne czytanie tego samego streszczenia.

Przeczytaj również: Jak najlepiej uczyć się do sprawdzianu? oraz Wyjaśnienie metody spaced repetition